Dagboek Al Quds Underground van Merlijn Twaalfhoven

Maandag 24 oktober

2011-10-29T15:43:00.000+02:00

Mijn laatste uren in Jeruzalem. Ik spreek nog snel enkele mensen van organisaties die wellicht in de toekomst bij het festival betrokken kunnen worden. Ik haast me naar een taxi. In mijn enorm gebrekkig Arabisch vertel ik waar ik naartoe moet. De chauffeur reageert niet heel enthousiast. “You like Israel?” zegt hij. Nu zie ik zijn keppeltje. Voor de rest is het precies zo’n Palestijn als de andere chauffeurs. Ik vertel dat ik het gevoel heb dat Israel nog niet volmaakt is, maar dat ik hier enorm veel aardige mensen heb leren kennen. Hij reageert koeltjes.

Ik weet dat taxichauffeurs wel vaker niet de meest optimistische mensen van de stad zijn, maar toch ben ik er stil van. Onverwacht keek ik weer even in het gapende, zwarte gat dat tussen de bevolkingsgroepen in ligt. Sommigen noemen het “conflict”, anderen “apartheid”. Het gat dat zo zinloos is als je ziet hoeveel de beide groepen gemeen hebben. Het gat dat zo onnatuurlijk is, als je ziet hoezeer beide groepen geen groepen zijn, maar bestaan uit talloze individuen, families, geloven, stromingen afkomstig uit ontelbare tradities overal ter wereld. Wat ieder deelt is de passie voor dit stukje wereld, een drang tot persoonlijke verbintenis met deze rotsachtige grond.

De mensen praten niet meer met elkaar. Het is de taal van de stenen die hier gesproken wordt. De heilige muur, rots of grafsteen zijn elk van steen. De archeologische resten, de betonnen scheidingsmuur, de projectielen die de relschoppers naar het leger gooien, de gestaag groeiende nederzettingen.

Stenen zijn dood en gevoelloos. Stenen zijn de vijand.

(Foto: Omar Rahman)

Zondag 23 oktober

2011-10-29T15:41:00.001+02:00

Ons team brokkelt uiteen en vliegt weer uit naar verschillende plekken in Europa. Mijn Palestijnse producent is bedrukt. Hij heeft geen zin hier over te blijven na deze enerverende tijd. De sfeer in Jeruzalem is doorgaans landerig en doods zegt hij. Doordat locale initiatieven vaak niet van de grond komen, beginnen mensen er niet meer aan. Een vicieuze cirkel van allerlei ontmoedigende maatregelen van bovenaf en somberheid van binnenuit. De mogelijkheden voor ons festival om door te groeien zijn enorm: er is op zoveel plekken behoefte aan ontsluiten van het privé-domein. Neem de talloze vluchtelingenkampen op de Bezette Westoever. Wijken waar ook “gewone” Palestijnen nooit komen, maar die vol ziteen met jonge mensen met talent, passie, ideeën. Ik ben overtuigd dat we op een bijzonder en zinnig spoor zitten. Het spoor achter de buitenkant, achter de oppervlakte waar vlaggen wapperen, weg van het geraas van politici en activisten, dicht bij de mensen, hun twijfels, hun dromen.

(Foto: Adam Sèbire)

Zaterdag 22 oktober

2011-10-28T22:10:00.001+02:00

Van uitslapen is nog geen sprake helaas. Het voelt wel totaal anders dan gisteren. De stad is gehuld in saharastof, maar ik ben opgelucht en heb zin in wat er komt.

Ik werd gisteren al tijdens de finale-show benaderd door verschillende mensen die ook zouden willen optreden. Het is een tegekke situatie dat zich nu spontaan zangers, dansers en musici aanmelden. Leuk, maar ik twijfel of ik de show over moet leveren aan deze enthousiastelingen.

Het lukt me niet om streng te zijn, eerlijk gezegd ben ik ook nieuwsgierig. De zanger die persé op wil treden krijgt het publiek goed mee, maar stopt niet meer. Ik duw hem eigenhandig met flinke dwang weer het podium af - gelukkig blijft hij er vrolijk bij. Een dansgroep? Vooruit. Het blijken enorm acrobatische gasten te zijn – heel spannend en wellicht interessant voor volgend jaar.

Het wordt wederom een enerverende avond. Het festival heeft zijn derde editie gezien – ik ben trots, voldaan en bijzonder uitgeput.

(Foto: Adam Sèbire)

Vrijdag 21 Oktober

2011-10-25T14:51:00.001+02:00

De opluchting van de donderdagavond waar ik zo naar had uitgekeken blijft uit. Ik voel me vreselijk. Het was echt teveel om zowel 11 locatievoorstellingen als een spetterende finale neer te zetten.

De huiskamervoorstellingen waren bijzonder, prachtig, gewaagd, moedig. Het einde waarin iedereen samen zou komen was heen blijde climax maar een chaotische opeenvolging van losse acts en liedjes. Niet ok.

Complimenten van het publiek kunnen me niet opbeuren.

Het is duidelijk dat mijn taak nog niet is volbracht. We zijn op zee, maar het schip is nog niet af! Alle zeilen bij.

Extra repetities dus.

Vrijdag is voor veel mensen een vrije dag.

Telefoons staan uit.

De man van de oefenruimte slaapt. De reservesleutel is kwijt.

Geen tijd meer om subtiel te blijven.

We beuken de deur in.

Een paar uur later staat er een finale die bruist en sprankelt. Er ontstaat een wonderbaarlijke opeenvolging van opzwepende sufizang, een kinderliedje, klassieke gitaarmuziek, beats, soundscapes, rap en stand-up comedy.

(Foto: Adam Sèbire)

Donderdag 20 oktober DEEL II

2011-10-24T13:15:00.002+02:00

Na twee weken enorm hard werken was het moment daar dat twaalf locaties hun deuren openden en het publiek op verborgen en onbekende plekken kunstwerken, ontmoetingen, performances en bekentenissen kon ervaren.

In een tocht door de invallende duisternis en stukken steeg en straat die door stroomuitval werkelijk pikdonker waren, dwaalden groepen publiek door de oude stad. Ze bezoeken een verlaten oud herenhuis, een binnenplaatsje van een historisch voormalig ziekenhuis, vier totaal verschillende huiskamers, een dak, de overblijfselen van de middeleeuwse hamam, twee slaapkamers en een voormalige gevangenis.

Elke groep kon slechts 4 of 5 locaties zien voordat iedereen samenkwam in het Centre of Jerusalem Studies van de Al Quds University. Op dit binnenplaatsje vond de finale plaats waarin een groot aantal musici en acteurs samen zouden optreden.

Het was gekkenwerk. We hebben de hele week werkelijk maximaal moeten werken om de huiskamervoorstellingen te laten slagen, en het lukte nauwelijks om voor de finale te repeteren.

We springen in het diepe, spelen en improviseren er op los, maar er vallen gaten, er is verwarring, de microfoons staan verkeerd en ik ben werkelijk wanhopig om er toch nog een swingend totaal van te maken.

Donderdag 20 oktober

2011-10-24T00:53:00.004+02:00

Het is geen week voor rust of slaap. Al dagen wordt ik vanzelf om zes uur of vroeger wakker na slechts 4 of 5 uur geleden naar bed te zijn gegaan. Mijn hoofd lijkt ook in de nacht door te gaan met het aanpakken van de ontelbare dingen om te regelen, de onzekerheden, de kansen en de problemen.

Vandaag beginnen de uitvoeringen.

We zijn er nog niet klaar voor.

Het hotel is gevuld met zenuwen, snelle telefoongesprekken, soms een vloek.

Ik ga van plek naar plek, van noodgeval naar onzekerheid.

Eerst nog een extra locatie regelen vanwege een last-minute afzegging. Er is één voorstelling die niet lukt: het was te hoog gegrepen om een concert met platenspeler, televisie, computer en skype-verbinding naar Wenen voor elkaar te krijgen in de woonkamer van een enorm sympatieke familie. Ik spreek met jongens uit de buurt. De rappende tweeling die ook de vorige jaren betrokken waren. Ze zijn blij dat hun huis een locatie in het festival wordt. En dat ze wat geld krijgen om koekjes voor het publiek te kopen.

Na een aantal uren rondrennen is er ineens een moment dat ik niets dringends meer had. De stem in mijn hoofd die mij telkens toefluistert wat er per direct totaal urgent is, was stil.

Overal in de stad zijn nu mensen aan het werk. Ze overleggen met de bewoners, kopen extra snoertjes, er worden stapels stoelen vervoerd over enorm stijle trappen, techniek wordt getest, publiek nagebeld.

Alles is nu in beweging. Ook als ik nu dood neerval is er vandaag een festival.

Het was maar een kort moment stil.

Het stemmetje werd snel weer wakker en natuurlijk was er iets dat nog gedaan moest worden.

Het uur dat ik het los moet laten komt dichterbij…. Dan is het moment daar, wordt een nieuwe editie geboren.

(Foto: Adam Sèbire)

Woensdag 19 oktober

2011-10-23T13:37:00.002+02:00

De dag voor de voorstelingen beginnen.

Nu zou alles op zijn plaats moeten komen.

Het tegendeel was waar.

Aardverschuivingen.

Een familie heeft een bruiloft en een locatie valt af. De technicus komt met een offerte voor de huur van alle speakers, microfoons en versterkers: €4000,- in plaats van de €400,- die op de begroting stond. We werken met fantastische geluidskunstenaars zoals Scott Gibbons en Salvador, dus het is rampzalig als dat niet goed klinkt. Maar dit kunnen we onmogelijk betalen. Met speakers de oude stad in, zware en kostbare apparatuur over steile trappen in kleine tractoren rijden, daar heeft deze man weinig zin in, vandaar deze prijs.

Adelheid komt niet!

Actrice en een locatie stonden stand-by, we waren klaar voor een intensief en kortstondig werkproces, maar door overmacht gaat het niet door.

Ons kaartenhuis, zo voorzichtig inelkaar geschoven, wankelt.

We vinden een nieuwe familie – een prachtig huis en enthousiaste mensen.

We vinden een nieuw technisch bedrijf dat met €1000,- het hele festival gaat fixen.

En de schrijver/journalist Tarik Yousef die vandaag gearriveerd is om van het festival verslag te doen, blijkt een theatertekst samen met Adelheid geschreven te hebben: “de besneden monoloog”, een verslag van de eeuwige strijd tussen de man’s hoofd en zijn penis. Enorm geschikt dus!

Dit is een plek waar veel dingen heel lastig kunnen zijn, veranderen, uiteenbrokkelen in je handen. Maar het is tegelijkertijd mogelijk om op enorm korte termijn mensen te mobiliseren, zaken te fixen en wonderen te verrichten!

Dinsdag 18 oktober

2011-10-20T00:07:00.000+02:00

Wat we gepland hadden vandaag: repetities met musici, opzetten van techniek, soundchecks, het instrueren van de gidsen, praten met journalisten, workshops met kinderen.

Wat er gebeurde: checkpoints verhinderen al het verkeer naar het centrum, scholen sluiten eerder, knallend vreugdevuurwerk en gedreun van helicopters.

Palestijnse vlaggen zijn verboden in Jeruzalem, maar vandaag zie je ze ineens overal. Een opgewonde menigte draagt een blinde man door de straten: hij is één van de 1027 gevangenen die vrijgelaten worden in ruil voor de Israelische militair. De vreugde van de massa roepende, dansende en trommelende mannen is enorm, maar niet heel aanstekelijk. Hun held zat 25 jaar vast. Heeft vreselijke dingen gedaan. Al die jaren is de bitterheid verder verdiept en gegroeid bij zijn vrienden en familie. We zien een schakeltje uit een keten van ellende, wanhoop, wraak, vergelding.

Het feest wordt voortgezet in het gebouw waar onze repetities gepland waren. Morgen wordt een drukke dag….

Maandag 17 oktober

2011-10-19T08:35:00.002+02:00

We brainstormen over een fascinerende locatie: het huis van de vorig jaar overleden Sheig Bughari. Het is een museum waar oude schatten naast plastic prullaria staan uitgestald. Gouden voorwerpen, plastic bloemen, absurde souveniers. Foto’s van Hemzelf met andere religieuze en politieke leiders, ingelijste krantenberichten.

Niet iedereen is positief over hem. De mooie woorden over vrede en de talloze conferenties waarin joden, moslims en christenen elkaar de handen schudden, voelen zinloos als de bezetting zich intussen stilaan verder uitbreidt.

(Foto: Adam Sèbire)
Dit wordt de locatie van Wissam, de ud-speler en Ahed, beeldend kunstenaar. We spreken over de vele versies die de waarheid kent; een waardeloos pronkstuk is immers misschien wel een oprecht geschenk geweest. Ook oppervlakkige woorden over vrede en hoop kunnen puur uit het hart komen. Je kunt dus niet oordelen over de collectie, motivatie en de woorden van de Sheigh. Maar voor een kunstenaar is het tegelijkertijd niet te accepteren als de werkelijkheid tezeer vereenvoudigd wordt. Of dat schoonheid gereduceert wordt tot goudkleurig geglinster. En dat een heilig woord als vrede wordt rondgestrooid als ijdel wisselgeld.

Het plan ligt er: deze voorstelling moet waar zijn. Wat is er waar? De klank van een snaar, de trillende lucht in je oor die alleen bestaat in het moment. Geen afleiding, geen oordeel of analyse maar alleen je waarneming die contact met de buitenwereld maakt.

Zondag 16 oktober

2011-10-18T00:12:00.000+02:00

Op bezoek bij Uhm Wael. Via trapjes en gangetjes komen we uit in en enorm klein kamertje. Uhm Wael kijkt hier de hele dag naar Bollywood soaps op een grote flatscreen tv. Ze heeft één dochter en acht zonen. Twee daarvan, de tweeling Ali en Mustapha, werken aan een carrière als rappers. Vorig jaar was er in deze locatie een kunstfilm van Adelheid Roosen.

Poetisch.

Verstild.

Achteraf hoorde ik dat de jongens vonden dat er maar weinig gebeurde in de film. En dat ze dus ook maar een rap-optreden hebben gegeven. Moeder heeft koffie geschonken en zo werd de kunst toch nog gezellig.

Zaterdag 15 oktober

2011-10-18T00:06:00.000+02:00

Het is eigenlijk absurd. Je loopt over straat, een man in een deuropening kijkt naar je en zegt: wil je koffie?

Normaal zou je denken: wat wil hij van me? Iets verkopen? Me bekeren?

Ik weet intussen dat het echt normaal is om een vreemdeling die toevallig langsloopt koffie aan te bieden.

Het leuke is: ik heb een goede reden om erop in te gaan. Nog niet alle plekken voor de voorstellingen liggen vast, dus elke open deur is een kans, uit een glimlach volgt vaak een gesprek. Soms een voorstelling. Een enkele keer een jarenlange vriendschap.

Vrijdag 14 oktober

2011-10-15T17:45:00.000+02:00

Ik spreek af met een groep vrijwilligers die de leiders zullen worden van de groepjes publiek. Ze waren er vorig jaar ook al bij en hebben al lijsten verzameld met publiek dat wil komen. We benaderen iedereen persoonlijk. Het publiek wordt niet via advertenties of posters uitgenodigd, maar met SMS-jes, via Facebook en e-mail. De huiseigenaren staan erop dat het alleen vrienden en bekenden zijn die we meebrengen. Er is zo vaak gedonder. Ik sprak verschillende mensen die in de buurt van de klaagmuur wonen en hun huis nooit alleen laten uit vrees dat het door kolonisten wordt ingenomen. Het eerste jaar hadden we te maken met mensen die niet waren uitgenodigd en heftige politieke discussies begonnen. Uiterst ongunstig.

Vorig jaar is er een groepje met publiek aangehouden en ondervraagd door soldaten. Ze vertelden dat ze naar de verjaardag gingen van een vriend. Pas toen iemand precies naam en adres kon noemen konden ze verder gaan.

Toch sturen we berichtjes rond, maak ik dit dagboek, is er een website. Het is niet verboden wat we doen, niemand kan ons echt iets maken. Er ligt alleen overal gedoe op de loer. Achteraf staan de kranten hopelijk weer vol. Vorig jaar heeft de grote Israelische krant Ha’aretz over het festival geschreven. Maar achteraf. Als de bewoners weer rustig achter gesloten deuren zitten…

Donderdag 13 oktober

2011-10-15T00:21:00.002+02:00

Ik wil graag schrijven over de verborgen kant van Jeruzalem, de schoonheid van onvermoede details en de wonderbaarlijke diversiteit van de bewoners. Ik zou graag een ander verhaal vertellen dan de clichés die in de kranten staan, de verhalen over onrecht en geweld. Ik zou willen vertellen over zaken die nieuwsgierig maken in plaats van bitter stemmen.

Maar mijn humeur is echt grondig verpest toen ik een uur lang in het checkpoint moest wachten. Stel je heel veel dikke stalen hekken voor. Je ziet het soms bij de ingang van een voetbalstadium. Krappe metalen draaideuren waar net één persoon tegelijk doorkan. Veel prikkeldraad. Luide stemmen door kapotte speakers die onverstaanbare bevelen roepen.

Het duurde een eeuw.

Oude mensen, moeders met huilende babies, jongeren op weg naar school en werk. Frustratie.

Vaak gebeurde er een tijd niets voordat er weer iemand door de röntgen scanners en metaaldetectors naar de soldaten mocht. Ik had dus veel tijd om me voor te bereiden op het moment dat ik de klootzakken in hun ogen zou kijken, de gevoelloze monsters zou ontmoeten die ons aan het treiteren waren.

Toen het zover was zat er achter het kogelvrije glas één enkel meisje.

Waarschijnlijk achttien maar ze leek veertien. Jeugdpuistjes en een dikke bril.

Dit onnozele kind moest de röntgen scanners bekijken, draaideuren bedienen, paspoorten en vergunningen bekijken, vingerafdrukken scannen, door de intercom vragen stellen en al dan niet mensen terug sturen. Ze deed het allemaal, traag en afwezig. Op haar kon ik niet boos zijn. Niet voor het eerst zijn de ware klootzakken verder weg. Onzichtbaar verscholen in een onpersoonlijk systeem, zorgvuldig afgeschermd van het tergende gehuil van de baby.

Woensdag 12 oktober

2011-10-14T23:56:00.000+02:00

Behalve dat ik me stort op de praktische voorbereidingen, het wegwijs maken van de eerste theatermakers uit Nederland die arriveren en het wakkerschudden van locale assistenten, ga ik op bezoek bij organisaties die het festival wellicht kunnen steunen. Misschien zelfs nog voor dit jaar.

Dit soort gesprekken zijn soms raar. Ik ben natuurlijk enthousiast omdat ik geloof in de kracht en potentie van het festival. Maar het is ook erg frustrerend dat er zo weinig mogelijkheden zijn om de kosten te dekken en dat er niet een organisatie is die er gewoon helemaal voor gaat. Dat het altijd over lange termijnen gaat, trage aanvraagprocedures, uitgebreide voorstellen, tijdschema’s, budget berekeningen. Als mensen een dag met me mee zouden lopen en zouden zien wat het festival teweegbrengt op deze compleet gespannen maar ook verlamde plek, zou het eenvoudiger zijn.

Gelukkig zijn er ook zaken die steeds gesmeerder gaan.

Het blijkt dat Mohammed, de coördinator van de optreedlocaties zelf benaderd is door mensen die graag hun huis willen openstellen voor een optreden. Dat is bijzonder nieuws! Als de families zich zelf komen melden dan begint het festival werkelijk te leven hier.

Dinsdag 11 oktober

2011-10-13T23:26:00.002+02:00

3 uur in de ochtend. In de eindeloze wachtrij voor de douane.

Jongen (±6 jaar): Why we have to wait?

Moeder (Amerikaans accent): Because they want to know who is coming into their country. What if you are a terrorist?

Jongen: What if I am not?

2,5 uur later kom ik aan in de Oude Stad. Het wordt al licht, mannen lopen over straat nar het vroege ochtendgebed in de moskee. De eerste winkeltjes gaan open.

Dit is precies de fase van het project: vanuit sluimerstand moet het weer tot leven komen. De talloze mailtjes, halve toezeggingen en hoopvolle berichten moeten worden omgezet in daden.

Na enkele uren slaap koop ik een sim-kaart en begin te bellen. Mijn agenda vult zich met afspraken: we zijn begonnen.

Maandag 10 oktober

2011-10-13T23:25:00.000+02:00

Ik ben een paar uur in een surreële wereld.

Het is nacht, ik vlieg uit Budapest naar Tel Aviv samen met tientallen mannen met grote baarden, zwarte hoeden en gewaden.

Sprookjesfiguren?

Ultra-orthodoxe joden op weg naar het loofhuttenfeest.

Ik ga voor iets heel anders dezelfde richting op: een nieuwe editie van Al Quds Underground in Jeruzalem.

Het voelt nog onwerkelijk.

De afgelopen maanden bleef het zo onzeker of het allemaal door kon gaan. Uiteindelijk, pas een aantal weken geleden, heb ik de sprong in het diepe gewaagd en ondanks de financiële risico’s besloten om het door te laten gaan. Nu voelt het of ik aan de rand van een kolkende rivier sta. Morgen begint de stroomversnelling van gesprekken, regelwerk, ontmoetingen en ontwikkeling van de plannen en ideeën. In een week moet er een festival op poten staan met 114 voorstellingen door ruim 30 kunstenaars, musici, acteurs op 11 locaties.

HIERONDER:

2011-10-13T23:23:00.002+02:00

EDITIE 2010

Zondag 7 November

2010-11-14T11:18:00.001+02:00

Het festival is voorbij. Dat het een uitputtingsslag was is voelbaar in elke vezel van mijn lichaam. Maar de moeheid is doordrenkt met een licht en zoet gevoel. Ik ben trots en ontroerd dat zoveel mensen zich hebben ingezet voor het plan dat kortgeleden slechts een plan was. En dat nu honderden mensen op de been heeft gekregen, talloze contacten heeft doen ontstaan en ontelbaar inzichten en ervaringen heeft oplgeleverd die ongetwijfeld leiden tot nieuwe plannen en projecten.

Onwerkelijk hoe werkelijk deze plek is geworden. Hoe vertrouwd de straatjes zijn, hoe bekend de mensen. We zijn echt kopje onder gegaan in de sociale structuur van deze halve vierkante kilometer.

Ik bezoek verschillende plekken om na te praten, kunstwerken op te halen, voor klussen te betalen of over volgend jaar te spreken. Want of ik wil of niet, dit festival is echt geboren, gegroeid en vol levenslust. Dit moet doorgaan en verdergroeien. Stoppen is moord.
Diepe dank voor iedereen. Tot volgend jaar!

Zaterdag 6 November

2010-11-10T12:46:00.000+02:00

Eén voorstelling vindt plaats in de slaapkamer van Ali en Mustafa, de rappende tweeling. Hun moeder schenkt thee en we vertonen een heel stille en trage film over slapende en op bed dansende moslimvrouwen uit Amsterdam, gemaakt door Adelheid Roosen. Het publiek vond de film saai. Ali en Mustafa hadden een oplossing: een rap-performance. Dank Ali en Mustafa, maar de subtiliteit van de film verdient een andere insteek. Voor dag twee maken we daarom een plan om samen met het publiek verschillende muziekstijlen onder de film uit te proberen en te overleggen met het publiek wat het meest toepasselijk is. Mooi idee. De radio die we gekocht hadden bleek helaas niet te werken. Ali en Mustafa hadden een oplossing. Een gesprek met het publiek. Ging het over de film? Een beetje, geloof ik…

Ook de gidsen verdwijnen soms van de radar. Dan duikt er een groep op bij een verkeerde lokatie, omdat de gids dacht dat dat het daar wellicht leuker zou worden. Ik word dan gebeld door de acteurs van een andere lokatie dat er al een uur geen groep is verschenen en maak me enorm zorgen. Maar ondanks het strenge tijdsschema, de uitgetekende route op de kaart en duidelijke instructies heeft de groep nu eenmaal een eigen wil. Soms zijn er drie groepen tegelijk bij een concert. Dan gaat het gerucht dat het daar gaaf is.
Zoals de gidsen ondenks mijn coördinatie hun eigen weg kiezen, lopen ook veel andere plannetjes hun eigen weggetje. En kom ik een idee pas weer tegen als het via een onbekend pad is gegaan en plekken heeft gezien waar ik geen controle meer over had. Het project moet je dus ook niet zien als het product van mijn werk of plan, maar als een resultaat van een onoverzichtelijk samenspel tussen talloze mensen, ideeën en situaties met als brandstof: enthousiasme en nieuwsgierigheid.

Vrijdag 5 November

2010-11-08T20:25:00.006+02:00

De tweede dag van het festival. We hebben een noodgids gevonden om het team te versterken. Hij is een professional en kent de weg enorm goed kent maar snapt niets van ons festival. Geen tijd om hem goed uit te leggen waar het over gaat dus ik houd m’n hart vast.
Daarna geprobeerd een beter soundsystem te huren. Gisteren was het een ramp. Veel ruis en gekraak. We hebben nu dus het duurste genomen dat te vinden was, hopelijk is het ook daadwerkelijk beter. Toen ik naar de lokatie ging voor de soundcheck was het hek dicht en niemand te bekennen. Maar de fruitperser om de hoek ging direct bellen en binnen enkele minuten had ik mensen aan de telefoon die direct op pad gingen om onze concertplek te openen en in orde te maken.

Snel naar het verzamelpunt voor het publiek. Help. Erg veel mensen, als dat maar past. Natuurlijk wil je veel publiek. Maar meer dan 12 mensen in een piepkleine huiskamer is onmogelijk.

Na een half uur puzzelen en discussies met mensen die persé met al hun 15 famillieleden in dezelfde groep wilden, kunnen de groepen vertrekken. Dan gaat de telefoon. Huis op slot. Muzikanten wachten al een tijdje op de stoep. Direct een andere plek zoeken bij mensen die we kennen? Ik neem een sprint de trappen op om in ieder geval de groep op te vangen. Intussen heeft onze lokale coördinator 10 mensen gebeld en via vader, zoon, neef en broer de juiste persoon van het huis gevonden. Bezweet komt hij aanrennen, de deur is open en het concert kan starten.

Er volgt een prachtige avond. De gidsen raken (bijna) niet meer de weg kwijt, de kunstenaars genieten ervan om hun voorstellingen telkens meer aan te scherpen en het finale-concert had ik vandaag aangepast op de opgetogen en luidruchtige sfeer. Het bleek te werken. Een onvergetelijke avond.

Donderdag 4 november

2010-11-07T17:11:00.002+02:00

Vandaag gaan 13 verschillende performances in première, gemaakt door ongeveer 30 theatermakers, musici, acteurs en beeldend kunstenaars. Mijn uitdaging is om iedereen duidelijk te maken dat ik niet de juiste persoon ben als men plakband, een stemvork of volle batterijen nodig heeft. Natuurlijk ben ik hier vaker geweest en ken ik goed de weg, maar ik probeer elk team zelfredzaam te maken en zo, tussen het vele regelwerk door, tijd te vinden voor het vormgeven van de Finale. Aan het eind van de route met de kleine huiskamervoorstellingen komt al het publiek namelijk samen op een mooie binnenplaats bij de Hamam voor een concert waarin de meeste artiesten samenkomen. De afgelopen dagen heb ik muzikale elementen ingestudeerd die in de finale als puzzelstukjes ineen dienen te vallen. Geen tijd om het geheel een keer te repeteren. Iedereen is tezeer druk met de eigen show.
De tijd vliegt en om vier uur begint het publiek zich te verzamelen. Ik schrik. Zoveel jongeren! Waar zijn hun ouders? De gidsen hadden een duidelijke instructie om vooral ook ouders, ooms en tantes mee te nemen naar de voorstelling. Maar het publiek is bijna volledig jong en verdeeld in groepen jonges en meisjes. Dat is gaaf. Vorig jaar waren het vooral mensen die al bekend met kunst en theater zijn. Dit jaar wilden we graag juist jonge en onervaren bezoekers trekken. Heel fijn dat dat gelukt is. Maar niet altijd. Soms breekt de slappe lach uit onder tien jonge meisjes in hijaab tijdens het gevoelige concert van de Sufi zanger Firas en boventoonzanger Mark. Of dan is een groep na 1 minuut uitgekeken op de beeldende kunstwerken in de oude hamam. Ik maak me dan zorgen of ze het wel mooi vinden. Maar concentratie en waardering blijken niet altijd samen te hoeven gaan. De bezoekers zijn erg blij.

De finale is als een popconcert. Mijn plan van inelkaar grijpende soundscapes en anneengecomponeerde liederen werkt niet. Elke minuut worden we onderbroken door applaus, geroep en gefluit. Een chaos. Subtiliteiten verdwijnen in een zee van overdonderend enthousiasme.

Woensdag 3 November

2010-11-06T12:36:00.001+02:00

Je kunt natuurlijk klagen. Over dat mensen niet op tijd komen, niet terugbellen of hun e-mail niet lezen. Organiseren in Palestijns Gebied is vooral hopen en bidden dat dingen goedkomen, en dat het no problem ook werkelijk geen probleem is.
Maar als je een dag voor de shows nog een huiskamer nodig hebt, of iemand om het publiek rond te leiden of iemand om voor 200 man koek te bakken, dan lukt dat gewoon. In die zin is organiseren hier een feest: als er iets gefixt moet worden helpt iedereen om bekenden te bellen en de juiste persoon te vinden die het voorelkaar krijgt. Zo hebben we vandaag een technicus geregeld die morgen de hele dag komt helpen (althans, hij moet het even regelen met zijn werk), een lokatie gevonden (we overleggen met de zoon van 11, opvallend is dat de vaders afwezig zijn in bijna alle lokaties) en er is iemand microfoons en snoeren kopen (de enige echt betrouwbare geluidsman van de stad bleek een ander concert te hebben morgen). Nog een nachtje slapen… Zou er eigenlijk wel publiek komen?

Dinsdag 2 november

2010-11-03T08:55:00.001+02:00

Soms vergeet je even hoezeer dit de open zenuw van het conflict in het Midden-Oosten is. Dan heb je gesprekken over mooie dingen, drink je thee met grappige conversaties in bijna geen Engels en lever je jezelf over aan de zang vanaf de moskee, de geuren van de souq en de drukte van alle mensen in de nauwe straatjes. Maar als je kunstenaars uitnodigt om hun werk te tonen op het festival, dan mogen ze je bij het checkpoint een werk overhandigen, maar zelf niet meekomen. Musici, acteurs, organisatiemensen. Bijna allemaal afgesloten van Jerusalem achter de muur en prokkeldraad. Het vinden van publiek in Jerusalem is ook een enorme klus. Er zijn geen uitgaansgelegenheden, theaters of concertzalen in de Oude Stad en toestemming krijgen voor een cultureel evenement is bijna onmogelijk. Niemand is gewend om na het donker nog naar buiten te gaan. Behalve de vuilnisophalers en Israelische soldaten is het dan ook uitgestorven op straat na een uur of zeven.

Wat wij doen zal niet meer zijn dan een druppeltje in een emmer die zich langzaam vult met zin in vrede, contact en gelijkwaardigheid. Of de emmer ooit volraakt is de vraag. Soms schieten mensen er gaatjes in.

Maandag 1 November

2010-11-01T23:55:00.000+02:00

De mannen van het koor zijn bijeengebeld en verwachten ons. Ze zingen enkele hymnes. Indrukwekkend. Echt prachtige muziek. Grillig en toch heel geordend en kalm. Na een kwartier zegt de oudste: nu is het tijd voor wijn en chocola. Daar ben ik het zwaar mee oneens. Ik vind het tijd voor nog veel meer gezang. We halen ze over nog eens het lied te zingen en proberen stukjes mee te doen. Het is niet eenvoudig, het stuk kent tal van ritmische en harmonische onregelmatigheden. “Wat jullie doen is zoals in de Russische kerk”, was een reactie op het toevoegen van enkele bovenstemmen.

Dat is opmerkelijk.

Een toevoeging of verandering maakt hun muziek blijkbaar minder zoals het hoort. Ik popel om een antwoord te componeren op deze wonderschone muziek. Maar begrijp ook dat het precies bedoeld is zoals het is, en elke variatie juist afbreuk doet aan de autenticiteit. En in de Oude Stad van Jerusalem, waar tientallen kerken op een vierkante kilometer zijn samengepropt, kan ik me voorstellen dat juist de puurheid van je eigen traditie je bestaansrecht bepaalt. En dat is niet iets dat je zomaar loslaat.

Tijdens de wijn met chocola die volgt zoek ik verder naar openingen. Ze willen best hun lied op ons festival zingen, volgend jaar. Als wij de tijd hebben genomen om nog eens rustig te overdenken hoe onverenigbaar orthodoxie en creativiteit zijn.

Zondag 31 oktober

2010-10-31T22:47:00.005+02:00

De moeder van rappers Ali en Mustapha en nog acht zonen en één dochter verwelkomt ons in haar huis. Buiten staat een klein gasfornuis. De woonkamer is misschien 3x2 meter groot. Genoeg voor een stapelbed (van Ali en Mustapha) en haar eigen bedje, tevens bank voor ons, gasten. Aan één kant is een tralieraam dat uitkijkt op de oude overdekte souq. Aan de andere kant hangt een groot flatscreen televisie waarop Bollywood musicals spelen. De grens tussen heden en verleden, sprookje en werkelijkheid lijkt een beetje op te lossen.

Zaterdag 30 oktober

2010-10-31T22:46:00.000+02:00

De eerste regen sinds maanden. Al het stof dat tussen straatstenen en muren geplakt zat komt vrij en legt een spiegelglad laagje modder op de straten. Behalve de zwaarbepakte voorraadwagens, groepen biddende pelgrims, scheve trappetjes en winkelende families vormen ook de glibberige straatstenen een gevaarlijk obstakel als ik van afspraak naar afspraak snel.

Vrijdag 29 oktober

2010-10-31T00:56:00.002+02:00

Helden. Dat zijn de musici, theatermakers en kunstenaars die vandaag en morgen aankomen uit Amsterdam, Budapest, Madrid en Taipei om deel te nemen aan Al Quds Underground. Zwaar onderbetaald, overnachtend in brak hotelletje en overgeleverd aan de chaos van een samenleving vol problemen en de pogingen van ondergetekende om componist, artistiek leider, producent en woordvoerder tegelijk te zijn. En dan toch blij, gretig en hulpvaardig blijven. Zoals Kevin Walton die om 4 uur in de nacht door een vliegveld-taxi bij de stadspoort werd afgezet en in de stromende regen met zware koffer eenzaam door de straatjes dwaalde en ons niet wakkergebeld kreeg om de weg te wijzen.

Welkom allemaal. Heerlijk dat jullie er bijzijn!

Donderdag 28 oktober

2010-10-31T00:55:00.013+02:00

Een traditioneel ontbijt in Nablus. Warme verse kaas met kruimeldeeg en zoet rozenwater. Daarna een beetje door de mangel-draaihekken en detectiepoorten van het checkpoint. Een half uur wachten tussen dikke tralies, soms onder luid geschreeuw van een soldaat uit een speaker. De rij wisselde van functie zodat je telkens naar een andere rij moest (en weer achter aansluiten). Eerst was het de rij voor iedereen, toen voor de mensen met een Jerusalem pas, toen voor de mensen zonder tas. De man naast me glimlachte. “Imagine someone that lives in Bethlehem, works in Jerusalem and his family lives in Ramallah”. Je raadt het al: dat was hijzelf. We verzinnen tips om het wachten minder saai te maken. Waar zijn die gasten van de Metro en de Spits als je ze nodig hebt?

Woensdag 27 oktober

2010-10-31T00:55:00.011+02:00

Op bezoek bij een klein cultureel centrum in Asker camp, Nablus. Indrukwekkend om het kamp te zien, 11.000 inwoners op minder dan één km2.

We worden onthaald als popidolen, en voorgesteld aan alle broers en ooms en neven van onze gastheer. We ontmoeten een aantal extreem goede dansers en virtuose musici. Er heerst een spontane sfeer en we gaan in enkele uren samen een korte voorstelling maken. Er zijn geen meisjes bij. Enkele dagen geleden kwamen ze hun dansjurken terugbrengen bij de leider. Ze waren een jaar of 14 en hun ouders vonden dat het over was met dansles. Tijd om binnen te blijven. Niet zelden trouwt een vrouw hier als ze 15 of 16 jaar is. In het kamp hebben mensen geen auto’s, huizen of interessante banen waar je je status aan kunt ontlenen. Dus je reputatie ontleen je dan aan de kuisheid van je dochter. Als zij danslessen heeft samen met jongens dan gaan de mensen maar roddelen…
Moeilijk te accepteren. Juist culturele ontwikkeling geeft mensen hier de ruimte om binnen de strikte sociale regels een zekere eigenzinnigheid te ontwikkelen.

De voorstelling was echt te gek. In één middag hebben we een spannende ontmoeting gemaakt van muziek, dans en theatrale vondsten. De stroom viel soms uit. Het leek erop dat óf de muziek, óf het theaterlicht aankon, niet tegelijkertijd. Toen de muziek kapot ging tijdens de finale met de dans van de jongens, klapte en stampte het publiek een degelijke beat zodat het toch een feestje werd.

Dinsdag 26 oktober

2010-10-28T17:01:00.003+02:00

Het begint goed op gang te komen. Vier theatermakers van de toneelacademie Maastricht zijn al in intense gesprekken verwikkeld met hun plaatselijke collega’s. Ik bezoek enkele families die hun huiskamer beschikbaar stellen voor de optredens, ontwerp een flyer die meteen de volgende dag gedruk kan worden, spreek met de zanger van de Al Aqsa moskee, hij doet de oproep tot gebed die over de stad schalt, maar heeft ook wel zin om een samenwerking aan te gaan met Mark van Tongeren, de Nederlandse zanger die gespecialiseerd is in boventoon zang. De vrouwen-praatgroep waar Adelheid Roosen mee aan de slag gaat is ook enthousiast. Ik vraag aan hun leider of ze niet verlegen zijn om volgende week op te treden. “They will not be shy from you. You will become shy from them!”.

Maandag 25 oktober

2010-10-26T21:31:00.000+02:00

Eén van de musici die meedoet aan het festival wilde met vijf darbuka’s het ckeckpoint door om les te geven aan een groep kinderen. Dat mocht niet. Ze vroeg met hoeveel darbuka’s het wel mocht. Met vier wel. De vraag: overschrijdt men met vijf darbuka’s een kritische grens waarmee de veiligheid van de Staat Israël in het geding komt, of hoopde deze soldaat dat de muziekdocente er ééntje zou achterlaten zodat hij zijn eenzame uurtjes kon vullen met getrommel?

PS: er was iemand die mijn nieuwsbrief las en dacht dat Al Quds iets met Al Qaida te maken had (waarschijnlijk vanwege de gelijkenis van het woord “Al” gevolgd door “Q”). Voor hem misschien extra uitleg: een darbuka is dus geen bazooka, maar een trommeltje.

Zondag 24 oktober

2010-10-25T17:16:00.001+02:00

Het koor was mooi. De mannen die vrijdag nog zo gereserveerd waren bahandelden me als de eregast van de kerkdienst. De zang is rustig en tamelijk monotoon totdat er een zanger uithaalt en vol en heftig klinkt. Kon ik maar mijn muzikale gang gaan met ze! Kon ik de mannen maar rondom het publiek opstellen en om de beurt frases laten zingen van een lang lied, afgewisseld met korte stukken waarin het hele koor meedoet.

Maar visjes willen niet uit hun water worden gehaald. In de kerk gaat het goed, gaat alles zoals het al honderden jaren gaat. Maar om deze mannen en vrouwen uit de kerk te halen, in een huis temidden van een voor hun onbekend publiek in een hedendaags experiment onder te dompelen, dat zal niet vanzelf gaan. Daarom: na vele glimlachjes, koffie en koek en verschillende handen schudden kwam de volgende afspraak: we bellen nog…

Zaterdag 23 oktober

2010-10-23T23:04:00.001+02:00

Er is een hamam in de Oude Stad. Maar al enige jaren geleden kwam er een man van de overheid met een brief dat er geen toestemming was voor de renovatie. Sindsdien is het gebouw dicht. Een historisch plekje, ooit het sociale centrum van de buurt, is de gemeenschap ontnomen en ligt onder puin en stof.

Wij gaan hier optreden.

De dame van de Al Quds Universiteit bezit een sleutel en heeft er genoeg van te wachten tot er ooit toestemming komt. We gaan gewoon een performance maken. Omdat ons festival besloten is en alleen kleine groepjes publiek van lokatie naar lokatie gaan, kan dit gebeuren zonder op te vallen.

Underground is geen fancy naam, het is de situatie waarin mensen creëeren en samenkomen als het op de normale manier niet mogelijk is.

Vrijdag 22 oktober

2010-10-22T23:34:00.000+02:00

Volle vaart! 15 potentiele gidsen ontmoet, overleg met de ontwerper van de flyer, uitgebreide gesprekken met degene die de lokaties gaat fixen en een ontmoeting met de legendarische acteur Amer Khalil die ook mee kan doen. Ook sprak ik de directrice van het Centre of Jerusalem Studies, een prachtige binnenplaats in de schaduw van de Rotskoepel Kapel. Ze is accoord dat we daar de finale gaan maken.

Alle vaart was compleet voorbij tijdens mijn gesprek met de twee oude mannen van het Byzantijnse koor. Ze hebben nooit eerder buiten de kerk gezongen en vonden het idee om hun muziek met nieuwe compositie te voeden op z’n minst ongemakkelijk. Het woord difficult kwam in bijna elke zin voor. Ik heb in alle kalmte gezocht naar kansen om wel dergelijk hun prachtige traditie met een drupje hedendaags te kunnen mengen.

We kwamen er niet uit.

Volgende stap: naar hun kerkdienst zondag.

En dan daarna weer koffie.

Donderdag 21 oktober

2010-10-21T22:56:00.000+02:00

Ik vlieg boven Nederlandse regenwolken uit richting Tel Aviv. Ook in mijn hoofd zijn grijze gebieden. Het is de laatste weken zo lastig gebleken om het nieuwe project goed in de grondverf te zetten. In Nederland heb ik vele boeiende gesprekken met de deelnemende kunstenaars gevoerd. Maar het vinden van musici en acteurs in Oost-Jerusalem blijkt via e-mail en telefoon bijna onmogelijk. De meeste telefoongesprekken die ik voerde met potentiele deelnemers en organisaties waren kort: “leuk idee, wanneer gaan we erover praten?”. En al stuur je een e-mail met duizend woorden, het antwoord is vaak slechts: “no problem, call me when you arrive”.

Nu heb ik geleerd dat er enorm veel in korte tijd kan gebeuren, maar no problem is voorlopig niet genoeg om me gerust te stellen. Als ik straks in Tel-Aviv land, zijn de wolken in de lucht zeker verdwenen. Mijn doel is om binnen enkele dagen ook mijn hoofd zonnig te krijgen en alle losse puzzelstukjes tot een plaatje te gaan leggen.

HIERONDER:

2010-10-21T22:54:00.001+02:00

EDITIE 2009

Zondag 1 november

2009-11-02T15:16:00.003+02:00

Hoe anders voelt het vandaag om door de straatjes te wandelen dan enkele weken geleden. Elke plek heeft een verhaal gekregen, zoveel gezichten zijn hier vertrouwd geworden en telkens kom ik mensen tegen die op één of andere manier betrokken waren.

De theaterdirecteur die de afgelopen dagen regelmatig bijzonder boos, nors of zelfs onredelijk was is helemaal opgetogen en we spreken lang over alle plannen en mogelijkheden voor volgend jaar.

Na het eindetentje met alle musici en acteurs ga ik naar het vliegveld, beladen met een enorm overgewicht aan indrukken, ervaringen en emoties.

Zaterdag 31 oktober

2009-11-02T15:16:00.001+02:00

Spoedberaad bij de theaterdirecteur. Er zijn gisteravond enkele Israeliërs naar de voorstellingen gekomen en in een verhitte discussie geraakt met een bewoner en een gids. Jerusalem is van ons, zouden ze hebben gezegd. Er is grote onrust ontstaan bij de deelnemers en gastfamilies. Omdat het project zich afspeelt in een deel van de Oude Stad waar vaak gewelddadige confrontaties zijn met kolonisten, politie en soldaten hebben we al in een eerder stadium besloten dat het publiek alleen via persoonlijke contacten uitgenodigd kan worden. Niet alleen wilden we zo voorkomen dat het Israelisch gezag de voorstellingen zou tegenwerken of verbieden, ook konden we zo een sfeer van openheid en contact creëeren die in een situatie van bezetting en de spanningen zo zeldzaam en tegelijkertijd zo hard nodig is.

Elke famillie heeft directe ervaring met invallen in de huizen, arrestaties en geweld en hierdoor raken mensen erg gesloten en op hun hoede. Het meest waardevolle dat we de afgelopen weken hebben opgebouwd is het vertrouwen van de bewoners die hun huiskamer voor ons openstelden, en dit vertrouwen was nu geschaadt door deze lompe bezoekers die de inwoners van deze buurt zelfs niet één avond zonder politieke discussie gunden.

Door dit incident is iedereen heel opgewonden geraakt. Enkele gidsen en één lokatie laten weten niet meer mee te werken. Ik probeer ze allemaal te spreken en uit te leggen dat dit project niet tot doel heeft Israeliërs en Palestijnen bijeen te brengen. Hoe positief ook, dit is nu in deze getraumatiseerde plek onmogelijk. Gezellig verhalen vertellen en theedrinken kan alleen als je een zekere mate van gelijkwaardigheid, veiligheid en vertrouwen hebt, en niet als afgelopen week nog rake klappen kreeg toen je voorbij de militairen liep die de ingang naar je huis blokkeerden. Dat de Israeliërs die naar de voorstellingen wilden komen waarschijnlijk de beste intenties hebben en niet dezelfde mannen zijn als de bezettings-soldaten is een nuance die in deze situatie snel verloren gaat.

We beslissen dat we vanavond alles in het werk stellen om een herhaling te voorkomen, en de Israeliërs die toch van het project hebben vernomen en zich aanmelden vertellen dat het vol is.

Niet veel later krijgt het theater telefoon van de Israelische vrouw die aankondigt een rechtzaak aan te spannen wegens antisemitisme omdat we zouden selecteren op joodsheid. Het feit dat dit project plaatsvindt op de open zenuw van het Midden-Oosten is nu wel heel erg voelbaar.

Als het publiek zich die avond verzamelt zijn er toch Israeliërs bij. Anti-zionistische vredesactivisten nog wel. Ik leg de situatie uit en smeek ze om af te zien van hun bezoek. Hier hebben ze helemaal geen begrip voor. Een heftige discussie ontstaat en ik vang de verbale klappen op terwijl de gidsen met hun publiek op pad gaan.

De voorstellingen lopen gesmeerd. De kunstenaars, deelnemers en het publiek is bijzonder enthousiast. Ik moet even op adem komen en kan dan toch enorm genieten van een ongelofelijke gebeurtenis op deze bizarre en gestoorde plek.

Vrijdag 30 oktober

2009-11-02T15:15:00.001+02:00

Het is zover. Vandaag moeten alle puzzelstukjes in elkaar vallen.

Om half tien verzamelen de gidsen zich voor een testronde door het labirint van de Oude Stad. Even later hoor ik dat de lokatie voor het videokunstwerk toch niet door kan gaan. Een nieuwe plek zoeken dus, schuiven met wat routes en schema’s en het past weer.

Het is bijna magisch hoe alles nu op z’n plek komt. Als een groot mechaniek gaan alle radertjes nu draaien. Iedereen is nu op de lokaties de laatste dingen aan het voorbereiden en tussen het oplossen van kleine problemen door ontstaat er een merkwaardig vacuüm waarin ik besef dat ik niets meer kan doen en het nu gewoon maar moet laten gebeuren.

Uitgerekend vandaag begint het te regenen. Helemaal onafhankelijk van de complexe politieke gevoeligheden, onberekenbare deelnemers en een producent die telkens geen beltegoed heeft, gaat het weer ons tegenwerken.

Als de gidsen zich verzamelen bij de Damascuspoort blijkt dat er veel mensen zijn thuisgebleven. We hebben van al het publiek dat via vrienden en kennissen van de deelnemers is geworven groepen gemaakt van ongeveer 12 personen, maar enkele gidsen staan soms nog maar met 2 a 3 mensen te wachten. We bellen iedereen op en geleidelijk groeien de groepen aan en vertrekken de gidsen op hun tocht door de duistere, natte straatjes.

Als mijn telefoon stil blijft maakt mijn ongerustheid plaats voor een voorzichtig opgetogen gevoel. Het lijkt te lukken!

Het stuk stad dat normaal in de nacht zo duister en verlaten is gonst nu van groepjes publiek, cameraploegen en buurtbewoners die ongevraagd de gidsen de weg wijzen.

Ruim twee uur later zijn de musici en acteurs klaar. Iedereen heeft enthousiaste verhalen over de soms onverwachte en intieme gebeurtenissen in de huiskamers. Er is iets heel bijzonders gebeurd vandaag.

Donderdag 29 oktober

2009-10-30T02:57:00.001+02:00

Zijn jullie er klaar voor? Vraag ik aan de verlegen tweelingrappers. Jawel hoor, maar mijn broer Ali moet straks naar het politiebureau dus hij is er waarschijnlijk niet bij morgen.

Oh!

Ali is waarschijnlijk op een camera herkend tijdens de rellen afgelopen zondag. Een soldaat kwam een brief brengen vanochtend. Hij moet zich melden bij het politiebureau en rekent op een nacht in de cel. Ik ga mee om de Israeliërs op andere gedachten te brengen. Ook Ali’s moeder, een prachtig miniatuurvrouwtje, komt mee. We mogen niet mee naar binnen natuurlijk. Mama blijft achter bij de poort als ik na enige tijd toch maar weer mijn repetities vervolg.

Om half elf vanavond bel ik met dokter Ninos. Ik was vanmiddag weer bij hem op bezoek omdat ik me zorgen maakte of hij wel echt zijn huis wilde openstellen. Na een lang gesprek twijfelde hij nog steeds en vroeg me in de avond te bellen. Hij gaat het niet doen.

We zoeken dus weer een lokatie. Alle contacten zijn uitgeput. Het is laat in de avond en morgen is het vrijdag, de dag dat veel mensen naar de moskee gaan en met hun famillie zijn.

Uiteindelijk verschuiven we een act naar één van onze hotelkamers, en kunnen alle plattegronden getekend en routes uitgestippeld worden.

Diep in de nacht komt alles op orde. Op papier dan. Of de buitenwereld deze organisatiegraad aankan zal morgen blijken.

Woensdag 28 oktober

2009-10-30T02:56:00.001+02:00

Niet alleen boven Jerusalem pakken donkere wolken zich samen. Ook door het project waait nu een griezelig koude wind. Spoedvergadering in het theater. Er lijkt maar heel weinig publiek op de been te krijgen te zijn. Het project is te ongewoon. Of eigenlijk: er zijn zo weinig culturele activiteiten dat het gewoon heel ongebruikelijk is om op stap te gaan in de avond. Ook beslist de directeur dat het plan te lang is. Hij vreest dat het publiek halverwege gaat afhaken als het langer dan twee uur gaat duren. Het zelfde schema heb ik sinds september al tien keer met hem besproken, maar ik besluit in plaats van pissig te worden toch even te kijken of we de vaart kunnen opvoeren en in twee en een half uur één groep zes belevenissen op heel verschillende lokaties kunnen laten meemaken.

Vandaag gaan twee lokaties mis. Het oude hotelletje besloten een diner te organiseren op vrijdag en daar past geen experimentele videoprojectie bij. En de famillie die zo relaxed was toen we over het plan vertelde blijkt een vader te hebben die minder relaxed was toen hij ervan vernam. De ontdekkingstocht door stegen, trappetjes en achter deuren gaat dus nog even door.

Dinsdag 27 oktober

2009-10-28T01:07:00.000+02:00

Gelukkig, de directeur van het Palestijns Nationaal Theater, onze partner, begint zich zorgen te maken. De afgelopen week heb ik hem vaak gebeld en laten weten dat het toch een beetje tijd ging worden om de beloofde perscoördinator, producent en assistent aan me voor te stellen. De directeur stelde toen zijn secretaresse voor als perscoördinator, producent én assistent. Ze zou deze week behalve de coördinatie van het zojuist geopende poppenfestival en de lopende zaken ook nog wel tijd voor mijn project hebben.

Maar nu, twee dagen voor de voorstelling, wordt de goede man onrustig. Fijn, er komt beweging. Hij organiseert een vergadering samen met genoemde perscoördinator, producent en assistent met mijn zojuist gearriveerde zakelijk leider, mijn Nederlandse assistent en ikzelf. Vanaf morgenochtend gaan we in de laatste versnelling.

Maandag 26 oktober

2009-10-28T01:06:00.000+02:00

Het gaat te goed ineens. Iedereen heeft nu lokaties gevonden en ik kom bij mensen op bezoek die ik na een onthaal met koffie en fruit niet meer durf te vertellen dat we eigenlijk al te veel plekken voor de optredens hebben. Ik zeg dus maar toe in het volste vertrouwen dat er elders wel weer wat af zal vallen.

Ook de repetities zijn teveel. Omdat iedereen naast het project ook werk of school heeft, kan niemand anders dan tussen vier en zes. Daarna is het donker, stoppen de busjes naar de buitenwijken en zijn mensen bij hun familie. In het repetitiegebouw klinkt dus uit elk lokaal een ander lied, en lopend van lokaal naar lokaal probeer ik de musici een klein beetje uit hun patronen te halen, aan te sporen of nogmaals de situatie uit te leggen.

Elk plan zit vol potentie en ik zou willen dat ik veel meer uren kon doorbrengen met elk groepje. Helaas moet ik het bescheiden houden en de spelers niet constant met nieuwe ideeën bestoken. Verwarring is snel gezaaid en aangezien iedereen zelfstandig werkt aan zijn eigen voorstelling is juist een basis van zelfvertrouwen onontbeerlijk. Zelf kunstwerkjes maken zit er dus voor mij niet in. Mijn taak is kijken hoe bloempjes langzaam bloeien gaan, soms het juiste water geven of even snoeien.

Zondag 25 oktober

2009-10-26T01:01:00.003+02:00

De dag begin met explosies in de verte, helokoptergedruis en een opgewonden roep vanaf de moskee op een ongewoon tijdstip. Er is een rel bij de Tempelberg en in ons hostel laat het televisienieuws de bekende beelden zien van stenengooiende jeugd en Israëlische traangasgranaten. Eindelijk ben ik er bij. Niet om er tussen te gaan staan want dat is niet verstandig. Wel om te zien hoe enkele honderden meters verderop het leven doorgaat, een beetje kalmer misschien. Veel mensen praten zacht met elkaar bij de winkeltjes. Mannen schudden dan hun hoofd en trekken een vermoeid gezicht.

De repetities lopen in de soep. Doordat er ergens een traangasgranaat in een generator kwam is er geen stroom in de Oude Stad. Bij de poorten staat veel politie en de musici worden verhinderd naar binnen te gaan. Toch gaan we hard aan de slag en proberen boven het helicoptergeluid uit te spelen. Helaas moeten we eerder stoppen. De buren vinden het ongepast dat we muziekmaken terwijl er kinderen gewond zijn geraakt. Het centrum waar we repeteren heeft als doel de kinderen van de buurt een veilige plek te bieden en door middel van speltherapie, creatieve activiteiten en zelfs yoga de geestelijke wonden die de bezetting maakt te genezen. Het is een treurig idee dat we juist nu moeten stoppen en de kids de straat opsturen waar vandaag weinig anders te doen is dan relschoppen.

Zaterdag 24 oktober

2009-10-26T01:01:00.001+02:00

Een mozaiek van ontmoetingen, repetities en regeldingen. Met de kerngroep van 5 acteurs lopen we door de Oude Stad te speuren naar plekken om op te treden. Ik beland in het huis van Doktor Ninos, een Griekse Palestijn die ook coach is van het locale voetbalelftal San Dimitros. Als je een hilarisch verhaal wil horen over hoe voetbal het Israëlisch-Palestijnse conflict op zou kunnen lossen maar in de praktijk juist flink op de spits drijft, ga dan bij de Jaffa poort de tweede weg links en na drie bochtjes roep hard “Doktor Ninos”, want de stroom in het huis is afgesloten en behalve de deurbel doen ook de telefoons het niet meer in het huis.

We gaan de woonkamer gebruiken voor het verhaal van acteur Firaz, gebaseerd op de heftige gebeurtenissen in het leven van Ninos’ zoon. De dokter zelf staat alvast op mijn lijst van plannen voor volgend jaar…

Vrijdag 23 oktober

2009-10-23T23:46:00.002+02:00

Het Al Quds Undergroundteam begint al proportie te krijgen. De Nederlandse musici Kymia en Joram zijn gearriveerd en maken kennis met de artiesten met wie ze zullen gaan samenwerken de komende week. Ook is theatermaker Gable aangekomen en hebben we uitvoerig met de acteurs van het Palestijnse Nationaal Theater gesproken, gebrainstormd en geïmproviseerde zangstukken uitgevoerd.

Gevolgd door een Brits/Japans camerateam en mijn assistent Iris bezocht ik de organisatie Pyalara in Ramallah waar ik vorige week zoveel nieuwe vrienden maakte. Deze jongeren gaan de gidsen worden die groepen publiek langs de verschillende lokaties leiden. Ze verzamelen ook publiek, want op een plek waar totaal geen uitgaansleven is en theater of concerten heel zeldzaam zijn, is het bijna onmogelijk om publiek op de been te krijgen. We hebben daarom een systeem van persoonlijke connecties opgezet. Jongeren van Pyalara en andere organisaties benaderen hun vrienden, familie en buren om samen de voorstellingen te bezoeken. Zou dat lukken? De ervaring leert dat een afspraak in het Midden-Oosten doorgaans geen afspraak maar een intentie is. En dat tijd een iets grilliger verloop kan hebben dan in Holland. Toch moeten de groepen strak op schema starten om niet onze hele structuur van 18 lokaties, 3 routes en 15 groepen in de war te schoppen. De leider van Pyalara stelt voor om het publiek al om vier uur te verzamelen, want dan zijn ze er misschien allemaal rond vijf uur en dan gaat het zeker lukken om om zes uur te beginnen. Lijkt me geen ideale start. Kunnen we niet gewoon één keertje lekker precies op tijd komen en genieten van het prachtige systeem dat op papier zo mooi klopt?

Donderdag 22 oktober

2009-10-23T23:46:00.001+02:00

De beeldende kunst gallery blijft het mystery-element van het project. Nog maar een week te gaan en nog steeds ligt er geen concreet plan. Ook de vriendelijke man van het theater die mijn producent dient te zijn deelt mijn gevoel dat de tijd begint te dringen niet. Hij liet horen dat hij eerst het werk voor de poppentheatershow in het theater afmaakt en dat het daarna zeker goed gaat komen met de lokaties die hij nog beloofd heeft te vinden. De rappers die geboekt zijn voor dit project blijken vandaag een week op tournee naar Marokko te gaan. Ze willen op zich toch graag meedoen, alleen niet repeteren verder. Mmm… Het plan was een intensieve zoektocht naar muzikale uitwisseling en interculturele heen-en wederdienst. Dat wordt wel erg vluchtig als dat allemaal in een uur gebeuren moet. Toch maar anderen vinden dus. Het blijkt dat alle goede rappers in nare vluchtelingenkampen wonen (zonder boosheid immers geen rap) en dus geen toesteming hebben om Jerusalem te bereiken. Na enig zoeken blijken er twee dikke en tevreden tweelingbroers ook een rap te hebben geschreven. Ik ga polshoogte nemen. Ze blijken niet erg boos. We gaan er iets experimenteels van maken, een lieve, verlegen rap…

Woensdag 21 oktober

2009-10-23T22:06:00.001+02:00

Zoals de mannen van de souvenirswinkels een spel toeristen raden doen, en iedereen aanspreken met Hallo in een taal naar keuze, zo probeer ik goed te worden in het ontmaskeren van undercover agenten en gewapende beveiligers in burger die de kolonisten in de Oude Stad beschermen. Ik zag twee lieve meisjes van een jaar of tien lopen met achter hun drie bodyguards met pistolen verborgen onder hun kleren. Voor een Israëlisch kind in Jerusalem is dat niets abnormaals, ook Israëlische schoolklassen die een stadswandeling maken gaan vaak vergezeld van een persoon in t-shirt en slippers met een wapen.

Uiterlijk is er weinig verschil te zien tussen deze kinderen en de Palestijnse jeugd die overal vrij in de straten speelt. Toch hebben de volwassenen bepaald dat ze geen contact kunnen maken en een totaal ander leven leven op dezelfde plek.

Dinsdag 20 oktober

2009-10-23T22:05:00.001+02:00

Op het terras van het Armenian Hospice leek alles ineens een toneelstuk. De oude, lange serveerster droeg traditionele moslimkleren maar sprak alleen Amerikaans met zwaar zuidelijk accent. Drie dikke mannetjes kwamen hun bak warme keek opeten en zij sprak ze streng toe dat ze zich netter moesten gedragen omdat dit immers een restaurant was. Een Britse monnik probeerde met alle voorbijgangers een praatje aan te knopen en vroeg twee Duitse homo’s of ze ook Bethelhem zouden gaan bezoeken. Palestijnse gebieden zijn te gevaarlijk vonden ze. Op dat moment ging ik meespelen en vertelde van de prachtige omgeving ten zuiden van Bethlehem en dat ook Ramallah en Jericho echt niet mogen ontbreken als je hier rondreist. Op dat moment kwamen er drie mannen in lange witte jurk de kerk uit gevolgd door 50 Polen in typisch Poolse kleren. Voorop liep een man met gitaar die een versterker op de rug gebonden had. Iedereen zong een lied over God.

Maandag 19 oktober

2009-10-23T22:04:00.002+02:00

Met Mohammed bezoek ik een van oorsprong Nederlandse dame die ooit als kinderarts naar Jerusalem kwam, een Palestijn trouwde en sindsdien een indrukwekkende organisatie runt waar kinderen en jongeren die door de bezetting getraumatiseerd zijn door middel van creatieve en sociale therapie weer op de been geholpen worden. We mogen het prachtige binnenplaatsje van het direkt tegen de stadswal gebouwde oude huis gebruiken voor een concert. Ook de kinderen van het centrum gaan hierin een rol krijgen. Hoe precies wordt nog onderzocht.

Daarna wil Mohammed mij de bibliotheek laten zien van een familie die sinds de 8e eeuw (!) in Jerusalem woont. De dame vertelt dat we er nu even niet inkunnen omdat er iemand te slapen ligt. We gaan daarom bij haar thuis op de sofa zitten. Het blijkt dat het kleine huisje vol jonge poesjes helemaal naast de klaagmuur staat. Aan alle kanten hebben Israëlische kolonisten de huizen, die ook tot de familie behoorden, ingenomen, maar zij is gebleven. Op een dag kreeg ze een blanco cheque aangeboden. Geen interesse. Ik verbaas me over haar situatie. Ik heb in mijn hostel wel eens wakker gelegen van groepen religieuze joden die op de raarste uren luid zingend door de straten trokken. Zij leeft hier standvastig met dag en nacht bewakings camera’s op zich gericht en luid religieus gezang op de achtergrond. Ongelofelijk…

Zondag 18 oktober

2009-10-23T22:04:00.001+02:00

Vandaag acht vergaderingen. Een bezoek aan een keihard trommelende club jongens, daarna aan een muziekgroep dat Klassiek-Arabische liederen instudeerde. Ben nog niet overtuigd of dit een originele bijdrage aan het festival kan worden. Het bezoek aan Sheigh Aziz daarna was geweldig. In een huis vol goud en kunstbloemen vertelde hij over hoe zijn voorouders 400 jaar geleden uit Uzbekistan hierheen zijn gekomen. Nog steeds is zijn moskee een reisdoel van Uzbekistanen. Hij is er helemaal voor in om een voorstelling te maken samen met enkele sufi-muzikanten. Met hem erbij kan het festival al niet meer misgaan! Het volgende huis stond naast de Tempelberg. Vijf eeuwen geleden zijn de voorouders van de vrolijke en hippe man die ons ontvangt uit Marokko gekomen en de famillie zorgt sindsdien voor de Rotskoepelmoskee. De man waarmee we spraken zegt totaal niet religieus te zijn, toch hoopt hij op een dag de nieuwe imam van de moskee te worden. Dit fascineert me. Enkele uren later bespreek ik met 5 acteurs de mogelijke scenario’s voor deze lokatie. Eén van de jongens heeft een erg goed plan. Daarover later meer. Ik spreek ook met een actrice dat gaat proberen haar stokoude oma terug in hun oude huis te krijgen, een actrice dat het verhaal van haar klasgenoot die op 17-jarige leeftijd trouwde en weer scheidde gaat onderzoeken en de acteur die aan het uitpluizen is waar zijn leven anders liep dan dat van zijn goede vriend die aan de drugs is geraakt. Wat een boel indrukken weer in één dag! Het voelt vaak heel natuurlijk en vanzelfsprekend om hier rond te lopen, maar elk moment dat er weer een deur opengaat ontstaat er een nieuw avontuur.

Zaterdag 17 oktober

2009-10-23T22:01:00.001+02:00

Met één van de partnerorganisaties heb ik nog geen goede afspraken kunnen maken. Deze beeldende kunst gallerie in de Oude Stad heb ik al meerdere keren bezocht, in periodes elke dag gebeld en tientallen e-mails gestuurd, maar iets concreets is er niet uitgekomen. Enkele maanden geleden had ik een gesprek met de directeur. Elke minuut ging zijn telefoon en mijn verhaal was dus waarschijnlijk te versnipperd om te kunnen beklijven. Vandaag dus een nieuwe poging. De directeur is wederom erg aardig. Hij lijkt al mijn plannen prima te vinden, maar een duidelijke respons blijft uit. Enkele keren wacht ik op een antwoord of reactie, maar het blijft bijzonder stil, al glimlacht hij wel vriendelijk. Wat moet ik er van denken? Is dit een beleefde afwijzing? Ik heb in ieder geval niet het gevoel dat ik zelf kan beslissen dat we het eens zijn en hun rol en bijdrage in het project kan gaan bepalen, dus ik blijf rustig verder praten en vertel een enorm verhaal over mijn avonturen in Japan. Dat had helemaal niets van doen met het project hier, maar hij leek geinteresseerd en de telefoon was even stil. Ook daarna lukte het me niet om ons gesprek in concrete samenwerking om te buigen, dus ik beslis dat het tijd is om weer op te stappen. Overmorgen spreken we verder…

‘s Avonds bezoek ik een toneelstuk in een uitverkocht Nationaal Theater. Het is een indrukwekkend stuk over twee broers en een onmogelijke liefde. Het speelt zich af in 1948 tijdens de etnische zuiveringen na de onafhankelijkheidsverklaring van Israël. Hoewel dat even lang geleden is als WO II voor een Nederlander, is dit voor een Palestijn geen verhaal of geschiedenis, maar iets dat nog steeds voortduurt en zijn dagelijkse realiteit bepaalt.

Vrijdag 16 oktober

2009-10-23T22:00:00.000+02:00

Vroeg op pad naar Pyalara, een actieve jongeren organisatie in Ramallah. De 25 scholieren waren te gek. Lekker bijdehand maar ook echt serieus. Pyalara traint ze om slim met media te worden en bijvoorbeeld ervaring op te doen met schrijven en fotograferen. Mijn verhaal over het project dat vooral het kleine en persoonlijke wil communiceren en dus tegengesteld is aan normaal nieuws dat het uitzonderlijke (en hier dus doorgaans het gewelddadige) benadrukt, werd heel goed opgepikt. Ik heb 25 vrijwilligers nu die allemaal in hun famillie en vriendenkring publiek gaan versieren. Prachtig!

Daarna meer besprekingen. De muziekorganisatie Sabreen waar ik mee samenwerk heeft me gekoppeld aan Mohammed, een goede muzikant die zelf in de oude stad woont en veel mensen kent. Hij wordt mijn rechterhand en het voelt goed.

Daarna naar Palestijnse Nationaal Theater. De producent daar heet Khamel, en hij zal ook een rechterhand van me gaan worden. Na mijn uitleg over 18 lokaties, 3 routes met elk 5 groepen lijkt hij licht wanhopig. Maar als hij het daarna aan de 10 acteurs die mee gaan doen uitlegt, klinkt het weer bijzonder overtuigend (zoals veel Arabisch voor mij klinkt). Ook de acteurs gaan ervoor en zijn vol ideeën. Deze start gaat totaal gesmeerd! Na al die maanden van moeizame voorbereidingen zijn we in één dag echt gelanceerd.

Donderdag 15 oktober

2009-10-23T21:58:00.000+02:00

Een theorie die verklaart waarom Israeliërs met zoveel baby’s vliegen heb ik nog niet kunnen vinden. Mijn prettig vooruitzicht van een aantal uren complete rust was in ieder geval verdwenen bij het zien van tien inklap-kinderwagens onderaan de trap van het vliegtuig. Het is niet de eerste keer dat ik onderweg naar Tel-Aviv in een compleet babyschreeuwfeest terecht kwam, maar wel dat het zich op de stoel naast me afspeelde. Elke paar minuten kreeg ik een handje vol plaksel in mijn gezicht, dat was even wennen. Ik blader door mijn aantekeningen van de eerdere reizen. Er zijn zoveel verhalen om te vertellen! Ik ben benieuwd welk van alle ideeën en plannen uitgevoerd zal gaan worden.

Na aankomst speelde ik het toneelstukje over mijn toeristische interesse in Jerushalaym met de douanedame. Ze vond het mooi.

Het was diep in de nacht toen ik door de straten van de Oude Stad naar het hostel liep. Hier gaat het gebeuren… Wat het precies wordt weet niemand nog.